Nếu bạn làm bài giảng eLearning, hoặc mua bài giảng có sẵn, sớm muộn bạn sẽ gặp chữ SCORM. Công cụ soạn bài có nút “xuất ra SCORM”, hệ thống quản lý học tập (LMS) quảng cáo “hỗ trợ SCORM”, còn đơn vị cung cấp nội dung gửi bạn một file ZIP và gọi đó là gói SCORM. Bài này giải thích SCORM là gì, điều gì xảy ra khi học viên mở một bài SCORM, nên chọn phiên bản nào, và cách tránh những lỗi hay gặp nhất.
SCORM là gì
SCORM là viết tắt của Sharable Content Object Reference Model. Đây là bộ quy tắc kỹ thuật giúp một bài giảng online làm bằng công cụ này chạy được trên bất kỳ LMS nào tuân theo cùng quy tắc, và báo lại những gì học viên đã làm: đã học xong chưa, đạt hay không đạt, được bao nhiêu điểm.
SCORM do Advanced Distributed Learning (ADL) Initiative, một chương trình của Bộ Quốc phòng Mỹ, xây dựng vì họ cần nội dung đào tạo dùng được trên nhiều hệ thống khác nhau. Phiên bản 1.2 ra đời năm 2001 và đến nay vẫn được dùng nhiều nhất. Sau đó là SCORM 2004, với bản cuối cùng (bản thứ 4) phát hành năm 2009. Từ đó đến nay SCORM không có phiên bản mới; các ý tưởng mới được đưa vào xAPI (xem phần dưới). Bạn có thể đọc thêm lịch sử của SCORM trên Wikipedia.
Giá trị của SCORM rất đơn giản: bạn không bị trói buộc. Bài giảng xuất từ ActivePresenter, Articulate Storyline, Adobe Captivate, iSpring hay uPresenter đều chạy được trên Moodle, uLearnBox hay bất kỳ LMS nào tuân thủ chuẩn, và khi đổi sang LMS khác bạn không phải làm lại bài giảng.
Trong một gói SCORM có gì
Gói SCORM là một file ZIP bình thường. Bên trong gồm:
- imsmanifest.xml: file quan trọng nhất. File này ghi tên bài giảng, liệt kê các phần và tài nguyên, cho biết bài theo phiên bản SCORM nào, và chỉ cho LMS trang nào cần mở đầu tiên.
- Nội dung bài giảng: các trang HTML, JavaScript, hình ảnh, âm thanh và video, đúng như công cụ soạn bài tạo ra.
- Các file schema (.xsd và tương tự): file tham chiếu mô tả định dạng của manifest. Bạn không bao giờ cần sửa chúng.
File manifest phải nằm ngay ở gốc của file ZIP, không nằm trong một thư mục con. Đây là lý do phổ biến nhất khiến LMS từ chối gói: ai đó giải nén file xuất ra để xem, rồi nén lại cả thư mục, làm thừa ra một cấp thư mục.
Bài SCORM “nói chuyện” với LMS thế nào
Khi học viên mở một bài học, LMS hiển thị trang đầu tiên của bài trong trình duyệt và cung cấp kèm một giao diện JavaScript nhỏ (SCORM API). Bài giảng sau đó trao đổi ngắn với LMS:
- Bắt đầu phiên học (Initialize; trong SCORM 1.2 là LMSInitialize).
- Đọc những gì LMS đã biết, như tên học viên và vị trí lần trước họ dừng lại.
- Trong lúc học viên làm bài, gửi các giá trị: tiến độ, câu trả lời, điểm số, và dấu trang để học viên học tiếp.
- Yêu cầu LMS lưu lại (Commit) và khi học viên thoát thì kết thúc phiên (Terminate; trong SCORM 1.2 là LMSFinish).
Các giá trị bài giảng có thể gửi được quy định trong mô hình dữ liệu của SCORM. Những giá trị quan trọng nhất với người quản lý đào tạo là:
- Hoàn thành: học viên đã học xong bài hay chưa.
- Kết quả: đạt hay không đạt.
- Điểm: điểm thô, và trong SCORM 2004 còn có điểm quy đổi từ −1 đến 1.
- Thời gian: mỗi phiên học kéo dài bao lâu.
- Tương tác: câu trả lời của học viên cho từng câu hỏi, nếu bài giảng có gửi.
- Dữ liệu tạm dừng (suspend data): ghi chú riêng của bài giảng để học viên học tiếp từ chỗ đã dừng.
Một điều quan trọng rút ra: chính bài giảng quyết định nó báo cáo gì, không phải LMS. Nếu bài giảng không bao giờ gửi trạng thái “hoàn thành”, LMS không thể hiển thị là đã hoàn thành. Vì vậy điều kiện hoàn thành và điều kiện đạt phải được đặt trong công cụ soạn bài trước khi xuất.
Nên chọn SCORM 1.2 hay SCORM 2004?
Hầu hết công cụ soạn bài cho bạn chọn phiên bản khi xuất. Khác biệt thực tế không nhiều:
- Trạng thái. SCORM 1.2 chỉ có một trường trạng thái, nên bài giảng báo “hoàn thành” hoặc “đạt”/“không đạt”, không báo cả hai. SCORM 2004 tách riêng hoàn thành và kết quả, nên học viên có thể “đã hoàn thành nhưng không đạt”, báo cáo rõ ràng hơn.
- Dữ liệu học tiếp. SCORM 1.2 cho phép 4.096 ký tự dữ liệu tạm dừng; SCORM 2004 cho phép 64.000. Bài dài, nhiều slide và câu hỏi có thể hết chỗ khi dùng 1.2, và học viên không học tiếp được.
- Điều hướng nhiều phần. SCORM 2004 có thể đặt quy tắc chuyển giữa nhiều phần trong cùng một gói. Ít bài giảng dùng tính năng này, và hầu hết LMS vẫn coi mỗi gói là một bài học.
- Mức độ hỗ trợ. SCORM 1.2 được hỗ trợ gần như ở mọi nơi, là lựa chọn an toàn nhất cho nội dung bạn chia sẻ với tổ chức khác.
Lời khuyên của chúng tôi: chọn SCORM 2004 (bản thứ 4) cho bài có bài kiểm tra hoặc nhiều slide, vì trạng thái hoàn thành và kết quả tách riêng cùng dung lượng học tiếp lớn hơn giúp tránh những lỗi thật. Chọn SCORM 1.2 khi bạn phải gửi cùng một gói cho nhiều hệ thống khác nhau, trong đó có hệ thống cũ.
SCORM và xAPI
xAPI (còn gọi là Tin Can) là chuẩn mới hơn, cũng do ADL Initiative công bố năm 2013. Thay vì một danh sách trường cố định, bài giảng gửi các câu ngắn như “Lan trả lời đúng câu 3” tới một kho lưu dữ liệu học tập (LRS). xAPI ghi nhận được việc học diễn ra ngoài cửa sổ trình duyệt, như trong ứng dụng di động hay mô phỏng, và cho dữ liệu chi tiết hơn về từng tương tác. ADL công bố đặc tả xAPI công khai trên GitHub.
xAPI không thay thế SCORM ngay lập tức: SCORM vẫn là định dạng gần như mọi LMS và công cụ soạn bài đều hỗ trợ. Một LMS tốt nhận cả hai, để bạn dùng định dạng mà công cụ soạn bài của mình xuất tốt nhất.
Trước khi tải lên: danh sách kiểm tra
- Trong công cụ soạn bài, đặt điều kiện hoàn thành (ví dụ xem hết các slide) và điều kiện đạt (ví dụ 80% ở bài kiểm tra cuối).
- Xuất theo phiên bản SCORM mà LMS hỗ trợ, và giữ nguyên file ZIP vừa xuất. Đừng giải nén rồi nén lại.
- So kích thước file với giới hạn của LMS. Video dung lượng lớn là nguyên nhân thường gặp; hãy nén video ngay trong công cụ soạn bài.
- Tải gói lên và xem trước trên LMS để chắc chắn bài chạy đúng: trang, âm thanh, video và bài kiểm tra.
- Trước khi giao cho mọi người, hãy học thử bằng một tài khoản học viên: học xong một lần, làm trượt bài kiểm tra một lần, và đóng bài giữa chừng để kiểm tra việc học tiếp.
- Kiểm tra báo cáo: trạng thái hoàn thành, kết quả và điểm phải khớp với những gì bạn vừa làm.
Lỗi thường gặp và cách sửa nhanh
- LMS không nhận file ZIP. Nhiều khả năng file manifest không nằm ở gốc file ZIP. Hãy xuất lại từ công cụ soạn bài và tải thẳng file đó lên.
- Bài luôn ở trạng thái “chưa hoàn thành”. Điều kiện hoàn thành trong công cụ soạn bài không bao giờ được thoả, ví dụ yêu cầu một slide mà học viên không đến được. Kiểm tra lại điều kiện rồi xuất phiên bản mới.
- Đạt nhưng không hoàn thành (hoặc ngược lại). Với SCORM 1.2 bài giảng chỉ báo một trạng thái. Hãy chuyển sang SCORM 2004, hoặc đặt bài giảng báo đúng trạng thái mà LMS dùng để tính hoàn thành.
- Học viên lần nào cũng phải học lại từ đầu. Dữ liệu học tiếp có thể quá lớn so với SCORM 1.2, hoặc học viên đóng trình duyệt trước khi bài kịp lưu. Dùng SCORM 2004 cho bài dài và hướng dẫn học viên thoát bằng nút thoát của bài giảng.
- Không thấy điểm. Bài kiểm tra chưa được đặt để gửi điểm. Bật tuỳ chọn báo điểm trong phần theo dõi (tracking) hoặc cài đặt bài kiểm tra của công cụ soạn bài.
SCORM trên uLearnBox
uLearnBox chạy được gói SCORM 1.2, SCORM 2004 và xAPI. Bạn tải file ZIP lên Thư viện nội dung, uLearnBox kiểm tra cấu trúc, kích thước và độ an toàn của gói trước khi cho dùng, và bạn có thể xem trước đúng như học viên sẽ thấy. Từ đó bạn thêm gói vào khoá học thành một bài học, và uLearnBox ghi nhận trạng thái hoàn thành, kết quả và điểm mà gói gửi về.
Khi cập nhật bài giảng, bạn tải file ZIP mới lên thành phiên bản mới của cùng tài liệu. Kết quả của học viên trên phiên bản cũ được giữ nguyên, và bạn quyết định khi nào chuyển học viên sang phiên bản mới.
Nếu bạn làm bài giảng bằng ActivePresenter, bạn không cần xuất file ZIP: lệnh Publish uLearn LMS gửi thẳng gói xAPI vào thư viện nội dung của bạn. Các hướng dẫn bên dưới đi qua từng bước.